Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi)

I. Evlilik Sözleşmesi (Mal Rejimi Sözleşmesi) Nedir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik birliği içindeki mal varlıklarının yönetimini ve paylaşımını belirledikleri hukuki bir sözleşmedir. Mal rejimine ilişkin hükümlere yönelik düzenlemeler içeren ve resmî şekil şartına tabi olan iki taraflı hukuki işleme, evlilik sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi) adı verilmektedir.

Eşlerin yasal mal rejimi dışında bir mal rejimi tercih etmeleri evlilik sözleşmesi ile mümkündür. Evlilik sözleşmesi bir aile hukuku sözleşmesidir. Türk Medeni Kanunu’nun 202’nci maddesi uyarınca, eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması esastır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda seçimlik mal rejimleri olarak düzenlenen diğer rejimlerden birini seçebilmektedir.

Mal rejiminin seçilmesi demek kanunda sınırlı sayıda düzenlenen üç mal rejiminden birinin sözleşme yoluyla belirlenmesidir. Taraflar mal rejimi sözleşmesi ile istedikleri mal rejimini, kanunda belirtilen sınırlar içinde seçebilmektedir. Ayrıca kaldırma veya değiştirme imkanına da sahiptir. Eşlerin herhangi bir seçimde bulunmamaları halinde aralarında yasal mal rejimi geçerli olacaktır.

II. Mal Rejimi Türleri Nelerdir?

Evlilik süresince eşlerin edindikleri tüm malvarlıkları üzerinde gerek birbirlerine gerekse üçüncü kişilere karşı sahip oldukları hak ve yükümlülükleri belirleyen ve taraflar arasındaki malvarlığına ilişkin hususların tamamını kapsayan kurallar bütünü mal rejmidir.

Türk Medeni Kanunu’nda dört ayrı mal rejimi düzenlenmektedir. Yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir.

Tarafların seçebileceği mal rejimleri ise;

• Mal ayrılığı rejimi,
• Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi,
• Mal ortaklığı rejimidir.

Taraflar kanunda belirtilen mal rejimlerinden başka bir mal rejimi seçemezler. Detaylı bilgi için Mal Rejimi Rehberimizi ve Mal Paylaşımı Rehberimizi inceleyebilirsiniz.

III. Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Evlilik Sözleşmesi Noterde Mi Yapılır?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girmesinin ardından evlenen kişiler, evlenmeden önce evlendirme memuruna yapacakları yazılı bildirim ile ya da evlenmeden sonra noterde düzenleme veya onaylama yoluyla akdedecekleri mal rejimi sözleşmesi aracılığıyla evlilik sözleşmesi yapabileceklerdir.

A. Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman Yapılır?

Evlilik sözleşmesi olan mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya evlendikten sonra yapılabilmektedir. Taraflar, kanunda öngörülen sınırlar çerçevesinde istedikleri mal rejimini seçme, kaldırma ya da değiştirme imkânına sahiptir. Eşler, her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparak farklı bir mal rejimini kabul edebilirler. Ayrıca eski mal rejimlerini de kabul edebilmektedirler.

Mal rejimi sözleşmesinin, evlilikten önce de sonra da yapılabilmesi mümkündür. Bu kapsamda, evlendikten sonra eşlerin mal rejimi sözleşmesi yapabilecekleri hususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Mal rejimi sözleşmesinin tarafları yalnızca eşlerle sınırlı olmayıp, nişanlılar da bu sözleşmenin tarafı olabilmektedir.

Kural olarak, evlenme başvurusu sırasında memura yapılacak yazılı bildirim yoluyla mal rejimi seçimi, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Bu sebeple sadece kişilerin kendileri yapabilmektedir.

B. Evlilik Sözleşmesi Şartları Nelerdir?

1. Ehliyet Şartı

Evlilik sözleşmesi yalnızca ayırt etme gücüne sahip kişiler tarafından yapılabilmektedir. Küçükler ile kısıtlılar, bu sözleşmeyi yapabilmek için yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır.

TMK m. 205’e göre mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama biçiminde yapılmaktadır. Bununla birlikte taraflar, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirmek suretiyle de bu tercihte bulunabilirler. Mal rejimi sözleşmesinin, taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilciler tarafından imzalanması zorunludur.

Mal rejimi sözleşmesi yapma hakkı, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar arasında yer almakta olup, bu nedenle temsil yoluyla yapılamamaktadır. Ancak TMK m. 16’da, ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlıların bazı işlemleri yasal temsilci rızası olmaksızın yapabilecekleri düzenlenmektedir. Fakat mal rejimi sözleşmesi bakımından bu kural geçerli değildir.

Küçük veya kısıtlının mal rejimi sözleşmesi yapabilmesi için yasal temsilcisinin rızası şarttır. Bu rıza, TMK m. 205’te öngörülen şekil şartı gereğince, yasal temsilcinin sözleşmeyi bizzat imzalaması suretiyle açıklanır.

2. Şekil Şartı

Mal rejimi sözleşmesinin şekli, evlenmeden önce veya sonra yapılmasına göre herhangi bir farklılık göstermemektedir. TMK m. 205 hükmü uyarınca sözleşme, her iki hâlde de noterde düzenleme ya da onaylama yoluyla yapılabilmektedir. Sözleşmenin, taraflar ve gerektiğinde yasal temsilciler tarafından bizzat imzalanması zorunludur.

Türk hukukunda mal rejimi sözleşmesi, kural olarak resmî şekil şartına tabidir. Daha önce kurulan bir mal rejimi sözleşmesinin sonradan değiştirilmesi veya ortadan kaldırılması da yine aynı resmî şekil şartına bağlıdır.

Noter dışında herhangi bir makam veya merci, mal rejimi sözleşmesini düzenleyemez, onaylayamaz ya da tescil edemez. Türk konsolosluklarının noterlik yetkisine sahip olmaları nedeniyle, mal rejimi sözleşmelerinin konsolosluklarda da yapılabileceği doktrinde kabul edilmektedir.

Noter, onayladığı mal rejimi sözleşmesinin içeriğinin kanuni sınırlamalara uygun olup olmadığını da denetlemektedir. Emredici hükümlere aykırı bir düzenleme tespit edilmesi hâlinde, sözleşmenin onaylanmayacaktır.

Evlenmeden sonra yapılan mal rejimi sözleşmesi, yapıldığı andan itibaren hüküm ve sonuç doğurmaktadır. Bununla birlikte eşler, sözleşmenin şarta bağlanmasını, yürürlüğünün ileri bir tarihe bırakılmasını veya belirli bir süreyle sınırlandırılmasını kararlaştırabileceklerdir.

IV. Evlilik Sözleşmesinin Geriye Yürümesi Mümkün Müdür?

Eşlere, yeni yasal mal rejimini, yürürlük tarihinden önceki bir döneme etkili olacak şekilde geriye dönük olarak belirleme imkânı tanınmıştır. Bu durum, kanunların geriye yürümezliği ilkesine, yürürlük kanunu ile getirilen bir istisna niteliğindedir. Ancak bu geriye etkili kararlaştırmanın üst sınırı, evliliğin kurulduğu tarihtir.

Yasal mal rejimi dışındaki seçimlik sözleşmesel mal rejimleri ise, yalnızca yürürlük tarihine kadar geçmişe etkili olacak biçimde kararlaştırılabilmektedir. Eşlerin, seçtikleri sözleşmesel mal rejiminin yürürlük tarihinden değil, sözleşme tarihinden itibaren uygulanacağını kabul etmeleri hâlinde, yürürlük tarihi ile sözleşme tarihi arasındaki dönemde yasal mal rejimi uygulanacaktır. Yargıtay ise geçmişe etkili mal rejimi sözleşmesinin yok hükmünde olduğu görüşündedir.

V. Evlilik Sözleşmesi Şarta Bağlanabilir Mi?

Türk doktrininde baskın görüşe göre, mal rejimi sözleşmesi şarta veya vadeye bağlanabilmektedir. Bu durumda sözleşme, şartın gerçekleştiği tarihte veya vadenin dolmasıyla hüküm ve sonuçlarını doğurur. Eşler ayrıca, yaptıkları mal rejimi sözleşmesinin uygulanmasını evliliğin sona erme şekline göre de düzenleyebilirler.

Örneğin evliliğin ölümle sona ermesi hâlinde sözleşmenin uygulanacağını, boşanma hâlinde ise uygulanmayacağını kararlaştırabilirler. Bunun yanında, boşanma sebeplerine göre de mal rejimi sözleşmesinin geçerli olup olmayacağı belirlenebilmektedir.

Nitekim boşanmanın zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinden biriyle gerçekleşmesi durumunda, mal rejimi sözleşmesinin uygulanmayacağı taraflarca kararlaştırılabilmektedir.

VI. Evlilik Sözleşmesi Yapmak Zorunlu mu?

Evlilik sözleşmesi yapmak zorunlu değildir. Mal rejimi sözleşmesi yapılmaması durumunda eşler arasında kanuni rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olacaktır.

VII. Mal Rejimi Sözleşmesi İptali veya Değiştirilmesi Mümkün mü?

Eşlerin belirli bir mal rejimine tabi olmayı mal rejimi sözleşmesi ile kararlaştırmaları hâlinde, bu sözleşmeden tek taraflı olarak dönülmesi mümkün değildir. Mevcut mal rejiminden vazgeçilerek yeni bir mal rejiminin benimsenebilmesi, eşlerin bu konuda karşılıklı anlaşarak yeni bir mal rejimi sözleşmesi yapmalarını gerektirir.

Taraflarca yapılan sözleşmenin sona erdirilmesi de resmî şekle tabidir. Zira mevcut mal rejiminin kaldırılması, kendiliğinden yasal mal rejiminin yürürlüğe girmesine yol açacağından, bu durum bir bakıma yeni bir mal rejiminin kabulü niteliği taşımaktadır.

Eşler, mal rejimi sözleşmesinin yürürlüğünü belirli bir süreyle de sınırlandırmış olabilirler. Sözleşmenin geçerliliği belirli bir zaman aralığına bağlanmışsa, öngörülen sürenin sona ermesiyle birlikte anlaşma kendiliğinden hükümsüz hâle gelecektir. Ve eşler arasında yasal mal rejimi uygulanmaya başlayacaktır.

Taraflar, mal rejimi sözleşmesini noterde düzenleme veya onaylama yoluyla yapmış da olabilirler. Bu durumda, ikale sözleşmelerinde geçerli olan şekilsizlik kuralından ayrılınmakta; TMK m. 203’teki düzenlemeden de anlaşılacağı üzere, kanun koyucu mal rejimi sözleşmesinin ancak resmî şekil şartına uyularak ortadan kaldırılabileceğini kabul etmiştir.

Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerinde yer alan iptal edilebilirliğe ilişkin düzenlemeler, mal rejimi sözleşmeleri bakımından da uygulanacaktır. Aşırı yararlanma veya yanılma, aldatma ya da korkutma gibi irade sakatlığı hâllerinin bulunması durumunda, mal rejimi sözleşmesinin iptali söz konusu olabilecektir. Mal rejimi sözleşmelerinin iptaline ilişkin davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir.

VIII. Yabancılarla Yapılan Evlilik Sözleşmesi

Eşlerden birinin Türk vatandaşı olmaması durumunda, mal rejimine ilişkin ilişkide yabancılık unsuru bulunduğundan MÖHUK hükümleri uygulanacaktır. Kanunun 15. maddesi uyarınca eşler, evlilik malları bakımından evlenme tarihindeki mutat mesken hukukunu veya millî hukuklarından birini açıkça tercih edebilirler.

Buna göre taraflar, yapacakları bir mal rejimi sözleşmesi ile hem hangi ülke hukukunun hem de o hukukta geçerli olan hangi mal rejiminin uygulanacağını belirleyebileceklerdir.

Şayet eşler bu konuda bir tercih yapmamışlarsa; evlilik mallarına sırasıyla eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bunun bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutat mesken hukuku, bunun da mevcut olmaması durumunda Türk hukuku uygulanacaktır.

IX. Sıkça Sorulan Sorular

Avukat Ece Deniz Vardar Yurtalan

İletişim

+905315597598

info@ecedenizvardar.av.tr