Mal Rejimi Nedir? Türleri ve Mal Paylaşımı Rehberi

I. Mal Rejimi Nedir?

Mal rejimi, evlilik süresince eşlerin edindikleri tüm malvarlıkları üzerinde gerek birbirlerine gerekse üçüncü kişilere karşı sahip oldukları hak ve yükümlülükleri belirleyen ve taraflar arasındaki malvarlığına ilişkin hususların tamamını kapsayan kurallar bütünüdür.

Eşlerin evlilik birliği süresince edindikleri malların yönetimi, boşanma veya ölüm durumunda nasıl paylaşılacağını belirleyen hukuk sistemidir.

II. Türk Hukukundaki 4 Mal Rejimi Türü

Türk Medeni Kanunu’nda dört ayrı mal rejimi düzenlenmektedir. 01/01/2002 tarihine kadar yürürlükte bulunan yasal mal rejimi mal ayrılığı rejimidir. 01/01/2002 kanun değişikliği ile birlikte yasal rejim artık edinilmiş mallara katılma rejimidir.

Yasal mal rejimi dışında tarafların tercih edebileceği mal rejimleri ise;

• Mal ayrılığı rejimi,
• Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi,
• Mal ortaklığı rejimidir.

Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimleri, sözleşmesel rejim niteliğindedir. Yasal rejimin ortadan kaldırılabilmesi, tarafların diğer üç rejimden birini seçmeleri durumunda mümkün olabilmektedir. Taraflar kanunda belirtilen mal rejimlerinden başka bir rejim seçemezler.

MAL REJİMİ TÜRÜ	UYGULANMA ŞEKLİ	TEMEL PAYLAŞIM PRENSİBİ
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi	Yasal Mal Rejimi	Edinilmiş mallar nakdi olarak yarı yarıya paylaşılır.
Mal Ayrılığı Rejimi	Sözleşme İle Kararlaştırılabilen Seçimlik Rejim	Herkesin malı kendine kalmaktadır. Sadece denkleştirme tazminatı istenebilmektedir.
Mal Ortaklığı Rejimi	Sözleşme İle Kararlaştırılabilen Seçimlik Rejim	Kişisel olmayan tüm mallar elbirliği mülkiyeti ile ortaktır.
Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi	Sözleşme İle Kararlaştırılabilen Seçimlik Rejim	Aileye özgülenen mallar ayni olarak paylaşılır.

A. Edinilmiş Mallara Katılma (Yasal Mal Rejimi)

Edinilmiş mallara katılma rejimi, yasal mal rejimidir. Eşler arasında aksine bir evlilik sözleşmesi yoksa yasal rejim uygulanacaktır.

Edinilmiş mallara katılma rejiminin temelini, edinilmiş mallar ile kişisel mallar arasındaki ayrım oluşturmaktadır. Bir malın edinilen mal olarak kabul edilebilmesi için mutlaka bir karşılık verilerek elde edilmesi gerekmektedir.

Her eşin sahip olduğu tüm mallar aksi ispat edilinceye kadar edinilen mal sayılmaktadır. Ve bu nedenle paylaşıma tabi olmaktadır. Aynı karine borçlar açısından da geçerlidir.

Edinilmiş mallar nelerdir? Kanun gereği edinilen mal olarak kabul edilen değerler;

• Çalışmasının karşılığı olarak elde ettiği edinimler
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşları tarafından yapılan ödemeler
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
• Kişisel mallardan elde edilen gelirler ile edinilmiş malların yerine geçen değerlerdir.

Kişisel mallar nelerdir? Paylaşım dışında kalan kişisel mallar;

• Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar
• Evlenmeden önce eşlerden birine ait olan malvarlıkları
• Bir eşin sonradan miras yoluyla veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlıkları
• Manevi tazminat alacakları ile kişisel malların yerine geçen değerlerdir.

Yasal rejimin tasfiyesinde edinilen mallardan artık değer hesaplanarak paylaşım yapılmaktadır. Bu paylaşım da ayni olarak (malın kendisinin verilmesi) değil nakdi olarak (malın değerinin para olarak ödenmesi) yapılmaktadır. Mal Paylaşımı Davası yazımızdan yasal mal rejimi ve boşanmada malların nasıl paylaşılacağı hakkında ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

B. Paylaşmalı Mal Ayrılığı

Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi; eşlerin malvarlıkları üzerinde yasal mevzuat çerçevesinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisine sahip oldukları mal rejimidir. Bu rejimin tasfiyesi aşamasında ise ailenin kullanımına özgülenen malların taraflar arasında paylaşıma konu edilmektedir. Evlilik sözleşmesi ile seçilebilen mal rejimlerinden biridir.

Bu rejimde malvarlığı, üç ayrı gruptan oluşmaktadır. Bunlar;

• Paylaşıma tâbi mallar,
• Paylaşım dışı kalan mallar,
• Paylı mallardır.

Paylaşıma tabi mallar;

• Ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenen mallar,
• Ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almak amacıyla yapılan yatırımlar,
• Aileye özgülenen malların yerine geçen değerlerdir.

Paylaşıma tabi olmayan mallar;

• Eşlerin sahip olduğu manevi tazminat alacakları,
• Miras yoluyla edindikleri malvarlığı değerleri,
• Sağlar arası veya ölüme bağlı tasarruflar yoluyla karşılıksız olarak kazanılan mallardır.

Rejimin sona ermesiyle birlikte, taraflar diğer eşte bulunan ve kendilerine ait olan malvarlığının iadesini talep edebilecektir. Paylı mallar bakımından ise üstün yararının bulunduğunu ispat etmesi gerekmektedir. Ve diğer eşin payını ödeme tarihindeki değeri üzerinden ödemesi şartıyla, paylı mülkiyete konu malın kendisine verilmesini isteyebilecektir. Bu talebin kabulü, talepte bulunan eşin üstün yararını ortaya koymasına bağlıdır.

Taraflardan birinin, diğer eşin mülkiyetinde bulunan ve paylaşıma dâhil edilmeyen bir malın elde edilmesine, korunmasına veya iyileştirilmesine katkı sağlaması hâlinde, rejimin sona ermesinden sonra yaptığı katkı oranında ve hakkaniyet çerçevesinde bedel talep etme hakkı doğmaktadır.

Bu rejimin en önemli özelliği paylaşımın nakdi değil ayni olarak (malın kendisinin verilmesi) yapılmasıdır. Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra taraflardan biri tarafından edinilen ve ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenen mallar rejim sona erdiğinde eşit şekilde paylaştırılacaktır. Her eş malvarlığı değerlerinin yarısı üzerinde hak sahibi olacaktır.

Tasfiyede her eş paylaşıma konu edilen malvarlığı ve değerlerin yarısında mülkiyet hakkı elde etmektedir. Paylaşımın ayni olmasının mümkün olmadığı hâllerde ise denkleştirme yoluna gidilecektir.

C. Mal Ayrılığı: Şartları, Uygulaması ve Sonuçları

Mal ayrılığı rejimi, eşler arasında herhangi bir paylaşım öngörmeyen rejimdir. Bu rejimin temelini, bireysel mülkiyet ilkesi oluşturmaktadır. Buna göre eşler, kendi şahsi malları üzerinde kanunun çizdiği sınırlar dahilinde yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkisine sahiptir. Ve evlilik birliği sebebiyle diğer eşin bu malvarlığı üzerinde herhangi bir hakkı bulunduğu kabul edilmemektedir.

Eşler evlenmeden önce edindikleri malların tek başına maliki olmaya devam eder. Aynı şekilde, eşlerin malvarlıkları birbirinden bağımsız olarak, birleşmeksizin ve ayrı şekilde varlığını sürdürür. Evlilik birliği devam ederken edinilen mallar bakımından da mülkiyet hakkı yalnızca o malı edinen ve sicilde adı yer alan eşe aittir. Bir malın eşlerden birine ait olduğunun ileri sürülmesi hâlinde bu iddiada bulunan taraf iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.

Eşlerden birinin, diğer eşe ait olup paylaşıma dâhil edilmeyen bir malın edinilmesine, korunmasına veya iyileştirilmesine herhangi bir karşılık almaksızın ya da uygun olmayan bir karşılıkla katkı sağlaması durumunda; rejimin sona ermesiyle birlikte, yaptığı katkı oranında ve hakkaniyete uygun bir bedelin ödenmesini talep etme hakkı doğmaktadır.

D. Mal Ortaklığı Rejimi

Türk Medeni Kanunu’nun 256 ile 281. maddeleri arasında mal ortaklığı rejimi düzenlenmektedir. Genel mal ortaklığı rejimi ile sınırlı mal ortaklığı rejimi olmak üzere iki ana türden oluşmaktadır. Sınırlı mal ortaklığı rejimi ise kendi içerisinde, edinilen mallarda ortaklık ve diğer mal ortaklıkları olmak üzere iki alt türe ayrılmaktadır.

Mal ortaklığı rejimi, malların ortaklığı temelinde kurulan bir rejimdir. Bu rejimde; erkek eşe ait kişisel mallar, kadın eşe ait kişisel mallar ve ortaklık malları olmak üzere üç ayrı mal grubu bulunmaktadır. Genel mal ortaklığı rejiminde, eşlerin kanun gereği kişisel mal sayılan malları dışında kalan tüm malları ile ortaklığa dâhil malların gelirleri, ortaklık mallarını meydana getirmektedir. Bununla birlikte eşler, yalnızca edinilen malları kapsayan bir ortaklık kabul edebileceklerdir. Ayrıca yapacakları evlilik sözleşmesi ile bazı malvarlığı türlerinin veya değerlerinin ortaklık dışında bırakılmasına da karar verebilmektedir.

Bu rejimde ortaklık malları üzerindeki mülkiyet türü elbirliği mülkiyetidir. Eşler, ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olurlar. Mal ortaklığı rejiminde kişisel mallar ortaklığa dâhil edilmemektedir.

Genel mal ortaklığı rejimi, mal ortaklığı rejimleri arasında yasal sınırlamaların en katı olduğu ve eşlere tanınan irade serbestisinin en dar olduğu rejimdir. Bu rejimde ortaklık malları, eşlerin kanun gereği kişisel mal sayılan malları dışında kalan tüm mallar ile bu malların gelirlerinden oluşmaktadır. Sınırlı mal ortaklığı rejimi ise edinilen mallarda ortaklık ve diğer mallarda ortaklık olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Edinilen mallarda ortaklık rejiminde, eşler aralarında yapacakları bir evlilik sözleşmesi ile yalnızca edinilen mallardan oluşan sınırlı bir ortaklık kurabilmektedir. Bu yönüyle sınırlı mal ortaklığı rejimi, genel mal ortaklığı rejimine kıyasla eşlere daha geniş bir irade hürriyeti tanımaktadır.

Yasal rejimde olduğu gibi, ölüm veya başka bir mal rejiminin kabulü dışında bir sebeple sona ermesi hâlinde; taraflar kişisel mallarını ortaklık mallarından ayırmaktadır. Ve geriye kalan ortaklık mallarını kendi aralarında eşit oranlarda paylaşmaktadır.

Avukat Ece Deniz Vardar Yurtalan

İletişim

+905315597598

info@ecedenizvardar.av.tr