Boşanmanın Sonuçları

I. Boşanmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Boşanma kararının kesinleşmesiyle beraber eşlerle ilgili mali ve kişisel sonuçlar doğmaktadır. Boşanmanın eşlerle ilgili kişisel sonuçları;

• Evlilik birliğinin sona ermesi,
• Yeniden evlenme imkanının doğması,
• Boşanmanın eşlerin kişisel durumlarına etkisi,
• Boşanan kadın hakkında bekleme süresi,
• Zamanaşımının işlemeye başlaması,
• Mirasçılık sıfatının kaybedilmesidir.

Mali sonuçları;

• İştirak nafakası,
• Yoksulluk nafakası,
• Maddi ve manevi tazminat,
• Mal paylaşımıdır.

Boşanmadan kaynaklanan dava haklarına ilişkin zamanaşımı süresi bir yıl olarak düzenlenmektedir. Boşanma sonrasında açılacak davalar, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresi içerisinde açılmalıdır.

II. Boşanmanın Mali Sonuçları: Nafaka ve Tazminat

A. İştirak ve Yoksulluk Nafakası

1. İştirak Nafakası

Velayet, çocuğun bedensel, zihinsel, ahlaki, ruhsal ve toplumsal gelişiminin sağlanması; isminin konulması, yetiştirilmesi, eğitimi, temsil edilmesi ve yaşına uygun biçimde kendi hayatını düzenleyebilme olanağı tanınması gibi unsurları kapsar. Ayrıca çocuğun yararı ve gelişmesi gerektirdiğinde, hâkimin müdahalesini isteme hakkı da velayet kapsamındadır. Bunun dışında velayet, çocuğun mallarının yönetimi, kullanılması, kısmen harcanması ve korunmasını da içerir. Boşanma davası sonunda çocuğun velayeti eşlerden birine verilirken, diğer ebeveynle kişisel ilişki günleri belirlenmektedir.

Çocuğun giderleri velayet hakkına sahip olan ebeveyn tarafından karşılanmaktadır. Ayrıca bu giderlere velayet hakkı kendisine verilmeyen eşin de katılması yasal bir zorunluluktur. Velayet hakkı kendisine bırakılmayan eşin, çocuğun bakım ve yetiştirme giderlerine katılım payına “iştirak nafakası” denir. İştirak nafakasına, boşanma davasına bakan mahkeme tarafından re’sen hükmedilmektedir.

Boşanmanın çocuklara ilişkin sonuçları, sonradan değişen koşullar dikkate alınarak mahkemece yeniden düzenlenebilmektedir.

2. Yoksulluk Nafakası

Yoksulluk nafakası, bir bakım nafakası türü olup kişiye bağlı bir alacak hakkıdır. Boşanma sonucu evlilik birliği sona erdiğinde, eşlerden biri kendi geçimini sağlamakta zorlanarak yoksulluğa düşebilmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesine göre, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek taraf; boşanmadaki kusuru diğer eşin kusurundan daha ağır olmamak şartıyla, diğer eşten, onun mali gücü dikkate alınarak süresiz nafaka isteyebilmektedir. Bu hüküm, kadın veya erkek ayrımı olmaksızın uygulanır.

Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşin, nafaka talebinde bulunması gerekir; mahkeme re’sen yoksulluk nafakasına hükmedemez. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi gereği, nafaka miktarı, yükümlünün mali gücüyle orantılı olarak belirlenmelidir. Yoksulluk nafakası süresiz olarak talep edilebilir ve mahkeme tarafından süresiz şekilde hükmedilebilmektedir. Boşanma davalarında nafaka ve nafakanın nasıl belirlendiğine ilişkin daha ayrıntılı bilgi için Boşanma Davalarında Nafaka Türleri yazımızı okuyabilirsiniz.

B. Maddi ve Manevi Tazminat

Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin ilk fıkrasında maddi tazminat, ikinci fıkrasında manevi tazminat kavramı düzenlenmiştir. Boşanma sebebiyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın, kusurlu olan diğer taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebileceği hükme bağlanmıştır.

Mevcut veya beklenen bir menfaatin zarar görmesi, boşanma sonucunda ortaya çıkan maddi zararı oluşturmaktadır. Evlilik birliği süresince eşlerin karşılıklı olarak yerine getirdikleri yükümlülüklerden doğan maddi çıkarlar mevcut menfaattir. Evliliğin devamı halinde elde edilmesi mümkün olan, ancak boşanma nedeniyle gerçekleşmeyen malvarlığı artışı niteliğindeki maddi çıkarlar beklenen menfaattir.

Maddi tazminata hükmedilmesi için kusursuz ya da daha az kusurlu olan eşin mevcut veya beklenen menfaatlerinin zedelenmesi gerekmektedir. Bu da daha ağır kusurlu eşin davranışlarından kaynaklanmalıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, boşanma nedeniyle maddi tazminat talebinde bulunabilmek için, talepte bulunan eşin diğer eşe göre kusursuz ya da daha az kusurlu olması gerekmektedir. Boşanma sonucu kendisinden maddi tazminat talep edilen eşin ise boşanmada kusurlu olması zorunludur. Aksi halde mahkeme tarafından maddi tazminat talebi reddedilmektedir.

Boşanma sebepleri nedeniyle kişilik hakkı zedelenen eşin, kusurlu olan diğer eşten manevi değerlerinin uğradığı zararın giderilmesi amacıyla manevi tazminat istemesi mümkündür. Örneğin; zina, hayata kast, pek kötü muamele veya haysiyetsiz bir yaşam sürme gibi boşanma nedenleri, aynı zamanda eşlerden biri açısından kişilik hakkı ihlaline yol açabilmektedir. Manevi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın, kusurlu olan diğer taraftan uygun miktarda bir para talep etmesine olanak tanımaktadır. Boşanmadan kaynaklanan manevi tazminat, bir çeşit denkleştirme işlevi görür.

Manevi tazminat talebi bakımından, kendisinden tazminat istenen tarafın boşanmaya kusurlu davranışlarıyla sebep olması gerekir. Davalının kusurunun ağırlığı, manevi tazminatın miktarının belirlenmesinde etkili bir unsurdur. Maddi ve manevi tazminat hakkında daha ayrıntılı bilgi için Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat yazımızı okuyabilirsiniz.

III. Boşanmanın Kişisel Sonuçları: Soyadı, Yeniden Evlenme, Velayet ve Miras Hakları

A. Evliliğin Sona Ermesi

Boşanmayla birlikte evlilik bağı ortadan kalkmaktadır. Eşlere karı-koca sıfatıyla tanınan haklar ve yüklenen yükümlülükler de sona ermektedir. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra kararın belirli sayıda örneği, kararı veren mahkemenin yazı işleri müdürü tarafından Nüfus Müdürlüğü’ne gönderilmektedir. Gönderilen boşanma ilamı, kocanın aile kütüğüne işlenmektedir. Kadının kaydına ise boşanma şerhi düşülerek kaydı kapatılmaktadır.

B. Yeniden Evlenme

Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte evlilik birliği sona erdiğinden, boşanan erkek, ister eski eşiyle ister başka biriyle derhal evlenebilmektedir. Kadın ise, boşandığı eşiyle hemen yeniden evlenebilmekte; ancak başka bir erkekle evlenebilmesi için üç yüz günlük yasal bekleme süresinin bitmesi gerekmektedir.

Bekleme süresi, mutlak bir evlenme engeli değildir. Bu yasağa rağmen yapılan evlilik geçerliliğini korur. Kadının boşanmanın ardından yeniden evlenmesi için bekleme süresine tabi tutulmasının amacı, evlilik sona erdikten sonra doğacak çocuğun babasının kim olduğunun belirlenmesi, yani soybağının tespit edilmesidir. Böylece doğabilecek nesep karışıklıkları önlenmiş olmaktadır. Bekleme süresi, boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Kadının önceki evliliğinden hamile olmadığının anlaşılması veya boşanan eşlerin birbirleriyle yeniden evlenmek istemeleri hâlinde, mahkeme bu süreyi kaldırabilmektedir.

C. Soyadı

Eşlerin evli statüsünden çıkıp boşanmış konumuna geçmeleriyle birlikte, kadının kocasının soyadını kaybeder ve evlenmeden önceki soyadını yeniden almaktadır. Evlenme ile kazanılan erginlik, vatandaşlık ya da kayın hısımlığı gibi durumlarda herhangi bir değişiklik olmamaktadır.

D. Kayın Hısımlığı ve Türk Vatandaşlığı

Boşanma gerçekleşse bile kayın hısımlığı ortadan kalkmamaktadır. Bu nedenle boşanan eşler birbirlerinin üstsoyu veya altsoyu ile evlenemezler. Boşanma, kadının vatandaşlık durumunu da etkilememektedir. Vatandaşlık almışlarsa vatandaşlıkları son bulmamaktadır. Bunun yanı sıra istekleri durumunda Türk Vatandaşlık Kanunu’nun 28. maddesine göre, evlenme yoluyla Türk vatandaşlığını kazanan kadınlar, evliliğin sona ermesinden itibaren üç yıl içinde, evlenmeden önceki vatandaşlıklarını koruyorlarsa veya bu vatandaşlığa geri dönebiliyorlarsa, Türk vatandaşlığından ayrılabilirler.

D. Miras Hakları

Türk Medeni Kanunu’nun 181. maddesi gereğince boşanan eşler, artık birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar. Ve boşanmadan önce yapılan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine tanınan hakları, aksi yönde bir irade beyanı bulunmadıkça kaybederler. Bu hüküm doğrultusunda, boşanma kararı kesinleştiğinde eşlerin birbirlerine karşı miras hukukundan kaynaklanan herhangi bir hakları kalmamaktadır. Böylece, evlilik sürecinde birbirleri lehine yapılan ölüme bağlı tasarruflar kendiliğinden geçersiz hale gelmektedir.

IV. Boşanma Sonrası Mal Rejiminin Tasfiyesi Nasıl Yapılır?

Mal rejimi, evlilik birliği içinde ve süresince, eşlerin edindiği mal ve mali değeri olan hakların, evlilik birliği sona erdiğinde nasıl paylaşılacağına ilişkin kurallardır. Eşler arasında mal rejimine ilişkin bir anlaşma yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi geçerli olacaktır. Anlaşma varsa Mal Rejimi yazımızı okuyarak ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.

Boşanma davası sonuçlandıktan sonra mal ayrılığı davası açılabilmektedir. Evlilik sonrasında edinilen mallardan edinilmiş mallar eşler arasında paylaşılmaktadır. Kişisel mallar ise eşlere iade edilmektedir. Mal rejiminin tasfiyesi davası da aile mahkemesinde açılmaktadır. Boşanma davasından ayrı bir davadır. Boşanma davası kesinleştikten sonra mal rejimi davasına bakılmaktadır. Anlaşmalı boşanma davalarında ise taraflar malların paylaşımına özgürce karar verilebilmektedir. Mal paylaşımı davasının ayrıntıları için Mal Paylaşımı Davası yazımızı okuyabilirsiniz.

V. Boşanmanın Sonuçları; Boşanma Sonrası Kadının Soyadı Kullanımı

Türk Medeni Kanunu’nun 173’üncü maddesinde; “Boşanma halinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse, hakimden bekarlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir. Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.” hükmüne yer verilmektedir.

Kadının eski eşinin soyadını kullanmaya devam edebilmesi için gereken şartlar;

• Kadının soyadını kullanmaya devam etme talebinin olması,
• Kadının kocasının soyadını kullanmasının kocaya zarar vermeyeceğinin sabit olması,
• Kadının soyadını taşımakta hukuki bir menfaati olmasıdır.

Kadın evlilik soyadıyla iş, bilim veya sanat yaşamında bir yer edindiyse ve isim yaptıysa menfaati var kabul edilmektedir. Kadın tarafından menfaati olduğu ve kocaya zararı olmayacağının ispat edilmesi gerekmektedir.

Boşanma davasında veya boşanma davasının kesinleşmesinden sonra açacağı dava ile soyadını kullanmaya devam etmeyi talep edebilmektedir. Talep boşanma davası içinde ileri sürülürse boşanmanın eki niteliğinde olacak ve boşanmayla birlikte karar verilecektir.

Kadın boşanma davasının kesinleşmesinden sonra dava açacaksa görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Davacı, kocasının soyadını kullanmak isteyen
kadındır. Davalı, soyadı kullanılmaya devam edilecek kocadır. Dava kabul edilirse kadın soyadını kullanmaya devam edecektir. Fakat koca, koşulların değişmesi halinde bu iznin kaldırılmasını isteme yetkisine sahiptir.