Mirasta Saklı Pay Oranları

I. Mirasta Saklı Pay Nedir?

Mirasbırakan, terekesine ilişkin tasarruflarda bulunurken, Türk Medeni Kanunu’nda yer alan mirasçıların belirli bir miras paylarını ihlal etmemek zorundadır. Mirasta saklı pay oranları, mirasbırakanın malvarlığı üzerinde tasarruf yapma özgürlüğünün sınırıdır. Ve kanunda sayılmış mirasçıların yasal miras payının belirli bir oranıdır.

Kanunun miras bırakanın tasarruflarına karşı özel olarak koruduğu bu zorunlu miras paylarına saklı pay denilmektedir. Zorunlu miras payı bulunan mirasçılara da saklı pay sahibi mirasçılar denilmektedir. Saklı pay, yasal miras payının belirli bir kısmıdır.

Saklı paylı mirasçıların en önemli hakkı; mirasbırakanın saklı paylarına el atması halinde, onun ölümünden sonra bu el atmanın ortadan kaldırılmasını, saklı paylarının tamamlanmasını talep ve dava edebilmeleridir.

Vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflarla saklı pay ihlal edilebilmektedir. Ölüme bağlı tasarruflar sonucu saklı paylı mirasçıya saklı payının kalmaması durumunda tenkis davası yoluyla saklı payları talep etme hakkına sahiptirler.

II. Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır?

Tüm yasal mirasçılar saklı paylı mirasçılar değildir. Saklı paylı mirasçılar Türk Medeni Kanunu’nda tek tek sayılmaktadır. Kanuna göre saklı paylı mirasçıları;

• Mirasbırakanın altsoyu (çocukları ve torunları),
• Mirasbırakanın annesi,
• Mirasbırakanın babası,
• Mirasbırakanın eşidir.

Kardeşlerin saklı payı yoktur. Kardeşler saklı paylı mirasçı değildirler. 04.05.2007 tarihinde kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Bu nedenle, sözü edilen tarihten sonra gerçekleşecek tereke hesaplamalarında, kardeşler saklı pay sahibi olmayacak ve saklı paylarının ihlal edildiğinden bahisle tenkis davası açamayacaklardır.

Eşin saklı payı, çocukların saklı pay oranı, anne baba saklı payı bulunmaktadır. Bir kişinin anne babası hayatta değilse, evli değilse ve çocuğu yoksa mirasında istediği tasarrufta bulunabilecektir. Ve mirasının tamamını da istediği kişiye bırakabilecektir.

Mirasbırakanın çocukları varsa miras çocuklara kalacağından çocukların saklı payı söz konusu olacaktır. Çocuklarının ve torunlarının olmaması durumunda ise miras ikinci zümreye geçecektir. İkinci zümreye mirasın kalması durumunda anne ve babanın saklı payları söz konusu olacaktır. Bu nedenle miras kendilerine kalmıyorsa anne babanın da saklı payları olmamaktadır.

Kanuni mirasçılar ve yasal miras oranları için Miras Paylaşım Tablosu: Eş ve Çocukların Payı Ne Kadar? yazımızı okuyabilirsiniz.

III. Mirasta Saklı Pay Oranları

Saklı pay oranları Türk Medeni Kanunu’nun 506’ncı maddesinde tek tek belirtilmektedir. Saklı pay oranları;

Eşin Saklı Pay Oranı

• Sağ kalan eş; altsoy veya ikinci zümreyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı saklı payıdır.
• Sağ kalan eş tek başına mirasçı ise miras payı terekenin tamamı, saklı payı terekenin 3/4’üdür.
• Sağ kalan eşin, mirasbırakanın anne babasıyla birlikte mirasçı olması halinde miras payı terekenin 1/2’si, saklı payı da terekenin 1/2’sidir.

Çocukların Saklı Pay Oranı

• Altsoyun saklı payı, miras payının 1/2’sidir.
• Altsoy tek başına mirasçı ise miras payı terekeni tamamı, saklı payı ise terekenin yarısıdır.
• Altsoy, mirasbırakanın eşiyle birlikte mirasçı ise miras payı 3/4, saklı payı ise terekenin 3/8’idir.

Anne ve Babanın Saklı Pay Oranı

• Anne ve babanın saklı payı, yasal miras paylarının 1/4’üdür.
• Mirasbırakanın anne babası, tek başına mirasçı ise yasal miras payları terekenin tamamı, saklı payları ise terekenin 1/4’üdür.
• Mirasbırakanın anne babası, mirasbırakanın altsoyunun mirasçı olması halinde pay alamayacaklardır. Saklı payları da olmayacaktır.
• Mirasbırakanın anne babasının, mirasbırakanın eşiyle birlikte mirasçı olmaları halinde yasal payları toplamı terekenin 1/2’si, saklı payları ise terekenin 1/8’idir.

Mirasçı Grubu	Saklı Pay Oranı	Açıklama
Altsoy (Çocuklar, Torunlar)	Yasal Payın 1/2’si (Yarısı)	Mirasçı olan her bir çocuk için geçerlidir.
Anne ve Baba	Yasal Payın 1/4’ü (Dörtte Biri)	Altsoy yoksa ve anne/baba mirasçıysa geçerlidir.
Sağ Kalan Eş (1. veya 2. Zümre ile)	Yasal Payın Tamamı	Eş, çocuklar veya anne/baba ile mirasçıysa payı korunur.
Sağ Kalan Eş (3. Zümre ile)	Yasal Payın 3/4’ü	Eş, büyükanne/büyükbaba ile mirasçı olduğunda geçerlidir.
Kardeşler	Saklı Payı Yoktur.	2007 yılındaki düzenleme ile kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.

IV. Mirasta Tasarruf Oranı Nedir? Mirasın Ne Kadarı Başkasına Bırakılabilir?

Mirasbırakan, saklı paylı mirasçılarının saklı paylarının dışında kalan oranda terekesi üzerinde tasarrufta bulunabileceklerdir. Örneğin 1 çocuğu ve eşi olan kişinin mirasının 3/4’ü çocuğuna, 1/4’ü eşine kalacaktır.

Bu durumda eşin saklı payı 1/4, çocuğun saklı payı ise 3/8’dir. Bu durumda mirasbırakanın mirası üzerindeki tasarruf oranı ise 3/8 olacaktır. Toplam terekeden saklı paylı mirasçıların payları çıkarılarak mirasbırakanın mirası üzerinde ne kadar tasarrufta bulunabileceği bulunabilecektir.

V. Örnek Saklı Pay Hesaplama

Mirasbırakanın 400.000 TL mirası, bir eşi ve bir çocuğu var:

1. Yasal Pay: Normal şartlarda eş 1/4 (100.000 TL), çocuk 3/4 (300.000 TL) alır.
2. Çocuğun Saklı Payı: Yasal payının yarısıdır (300.000 . 1/2 = 150.000 TL).
3. Eşin Saklı Payı: Altsoy ile mirasçı olduğu için yasal payının tamamıdır (100.000 TL).

Sonuç: Mirasbırakan vasiyetname hazırlasa dahi, bu 250.000 TL’lik toplam saklı paya dokunamayacaktır. Kalan 150.000 TL üzerinde serbestçe tasarruf yapabilecektir.

VI. Saklı Payın İhlali Halinde Ne Yapılmalıdır? Tenkis Davası

Saklı pay sahibi mirasçıları korumak için tenkis davasını düzenlenmiştir. Miras bırakanın hiç veya tam bir karşılık almaksızın, kendi malvarlığından ya da terekesinden, başka bir kişiye kanunda belirtilen bir malvarlığı değeri sağlayarak saklı payı ihlal etmesi durumunda saklı paylı mirasçılar tenkis davası açma hakkına sahiptir.

Tenkis davasının konusu, miras bırakanın saklı payları ihlal eden tasarruflardır. Tenkise tabi tasarruflar, sağlar arası ve ölüme bağlı tasarruflar olarak ikiye ayrılmaktadır. Mirasbırakanın tasarruf nisabını aşan tüm ölüme bağlı tasarrufları tenkise tabidir. Mirasbırakanın tenkis tabi olan sağlararası tasarrufları;

• Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben
  yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar,
• Geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
• Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
• Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar,
• Mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,
• Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalardır.

Tenkis davasının açılması için mirasçılarının saklı paylarını elde edememesi, miras bırakanın tasarruf nisabını aşmasından kaynaklanmalıdır. Tenkis davasında davacı, saklı payı ihlal edilen mirasçı veya onun alacaklılardır. Davalı, miras bırakanın lehine tasarruf nisabını aşan ve saklı payları ihlal eden kazandırmalarda bulunduğu kişilerdir.

Tenkis davası, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır. Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıldır. Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmesiyle düşecektir. Daha ayrıntılı bilgi için Tenkis Davası Rehberi: Saklı Payın Korunması ve Miras Hakları yazımızı okuyabilirsiniz.

VII. Mirasta Saklı Pay Oranları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Avukat Ece Deniz Vardar Yurtalan

İletişim

+905315597598

info@ecedenizvardar.av.tr