Mirasın Hükmen Reddi Nedir? Miras Borçlarından Kurtulma Rehberi

Mirasın hükmen reddi, miras bırakanın ölümü tarihindeki malvarlığının borçlarını karşılayamayacak durumda (terekenin borca batık) olması halinde, mirasçıların herhangi bir süreye tabi olmaksızın borçlardan kurtulmasını sağlayan hukuki yoldur. Halk arasında süresiz reddi miras olarak da bilinmektedir. 3 aylık gerçek reddi miras süresini kaçıranlar için bir hak arama yoludur. Bu yazımızda, miras bırakanın borçlarından kurtulma yollarını, mirasın hükmen reddi davası şartlarını ve icra takipleri karşısında ne yapılması gerektiğini tüm detaylarıyla inceledik.

I. Mirasın Hükmen Reddi Nedir?

Mirasbırakanın ölümüyle birlikte tüm mirasçılar külli halefiyet ilkesi gereğince kendiliğinden mirasçı sıfatını kazanmaktadırlar. Bu durumda mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından da sorumlu olacaklardır. Mirasbırakanın borçlarının malları ve parasından fazla olması durumunda mirasçılar genellikle mirası reddedeceklerdir.

Mirasın gerçek reddinin süresi 3 ay olup bazen bu süre içerisinde mirasçılar bazen süreyi bilmediklerinden bazen de borçlardan haberdar olmadıklarından mirası reddetmemektedirler. Bu durumda borçtan kurtulmanın yolu, mirasın hükmen reddidir. Mirasın hükmen reddi, süresiz reddi miras hakkını mirasçılara vermektedir.

Türk Medeni Kanunu’nun 605’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır.” şeklinde mirasın hükmen reddi düzenlenmektedir. Mirasbırakanın ölüm anında pasiflerinin aktiflerinden fazla olması durumunda da miras, mirasbırakanın mirasçılara intikal etmektedir. Fakat mirasçılar geçici mirasçı sıfatındadırlar.

Bu durumda mirasçılar, mirası kabul etmedikçe mirasçı sıfatını tam olarak kazanmamaktadırlar. Mirasbırakanının ölüm anında ödemeden aczinin açık şekilde belli olduğu durumlarda mirasçıların zımnen veya açıkça mirası kabul etmemesi durumunda, mirasın hükmen reddedildiği karine olarak kabul edilmektedir.

Mirasın hükmen reddi için kanunda herhangi bir süre bulunmamaktadır. Hak düşürücü ya da zamanaşımı süresi yoktur. Hükmen ret, kanunen mirasın reddedilmiş sayılmasına ilişkin bir karinedir. Bunun yanı sıra her türlü delille ispat edilebilmektedir.

Mirasın hükmen reddi nasıl yapılmaktadır? Mirasçılar, mirası hükmen reddetmek için mirasbırakanın alacaklılarına mirasın hükmen reddi davası açmalıdırlar. Mirasçılar aleyhine dava açılması veya icra takibi yapılması durumunda, mirasçıların miras bırakanın borca batık olarak vefat ettiğini tespit ettirmesi gerekmektedir. Mirası hükmen reddeden mirasçı, mirasbırakanın borçlarından artık sorumlu olmayacaktır.

Mirasın hükmen reddinin tespiti için açılacak davada yasal ya da atanmış mirasçılar davacı olacaklardır. Davanın tereke alacaklılarına karşı yöneltilmesi gerekmektedir. Dava açılırken tüm alacaklılar tespit edilememiş olabilir. Fakat dava devam ederken diğer alacaklılar da dahili davalı olarak eklenebilecektir.

II. Mirasın Hükmen Reddi ile Gerçek Reddi Miras Arasındaki Farklar

Mirasçılar, mirası kabul anlamı taşıyacak herhangi bir işlem yapmadıkları sürece miras bırakanın
ölüm tarihi ya da ölümün öğrenilme tarihinin herhangi bir önemi olmadan mirasın hükmen reddini her zaman ileri sürebilmektedir. Süresiz reddi mirastır. Mirasın gerçek reddi ise vefatın öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay içerisinde yapılabilmektedir.

Mirasın gerçek reddinin yapılması için pasiflerin aktiflerden fazla olması gerekmemektedir. Fakat mirasın hükmen reddi için borca batık tereke olması şarttır.

Mirasın gerçek reddi, sulh hukuk mahkemesine verilen bir dilekçeyle yapılmaktadır. Mirasın hükmen reddinde ise asliye hukuk mahkemesinde alacaklılara karşı bir dava açılması gerekmektedir. Gerçek red ile ilgili daha fazla bilgi için Mirasın Reddi Nedir ve Nasıl Yapılır? yazımızı okuyabilirsiniz.

III. Mirasın Hükmen Reddi Şartları: Terekenin Borca Batık Olması Ne Demektir?

Bir mirasın hükmen reddedilmesi için temel şart, mirasbırakanın vefat ettiği an itibarıyla borçlarını ödeme gücünden yoksun olmasıdır. Bununla birlikte, Türk Medeni Kanunu m. 610/2 çerçevesinde mirasçıların ret hakkını ortadan kaldıracak bir durumun olmaması gerekmektedir.

Borca batık tereke;

• Tanım: Terekenin pasif kalemlerinin (borçlarının), aktif malvarlığından (alacak ve varlıklar) fazla olması ve vadesi gelmiş borçların ödenememesidir.
• Zaman Kriteri: İncelemede davanın açıldığı tarih değil, murisin ölüm tarihi esas alınmaktadır. Ölümden sonra faiz gibi nedenlerle borcun artması değerlendirmeyi değiştirmemektedir. Önemli olan vefat anıdır.
• Aciz Vesikası: Murisinsağlığında düzenlenen bir aciz vesikası, terekenin borca batık olduğunun açık bir kanıtıdır.

Hükmen reddin gerçekleştiğini veya tam tersini iddia eden taraf, bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. Terekenin borca batık olmadığı, mirasın zımnen kabul edildiği veya resmi tasfiye istendiği ispatlanırsa hükmen reddin etkisi ortadan kalkmaktadır.

IV. 3 Aylık Süreyi Kaçıranlar İçin Çözüm: Zamanaşımı Olmayan Reddi Miras

Mirasın hükmen reddinin tespiti davası açmak için herhangi bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı öngörülmemektedir. Bu tespit tüm mirasçılar tarafından her zaman talep edilebilmektedir.

A. Mirasın Hükmen Reddinin Dava Yoluyla Tespiti

Hükmen reddin tespiti davası, mirasbırakanın alacaklıları hasım gösterilerek açılmaktadır. Eğer dava alacaklılara yöneltilmeden (hasımsız) açılırsa, çıkan karar alacaklıları bağlayıcı nitelik taşımayacaktır. İspat yükü, murisin ödemeden aciz olduğunu veya mirasın kabul edildiğini iddia eden tarafın üzerindedir. Ve bu durum her türlü delille kanıtlanabilmektedir.

B. Mirasın Hükmen Reddini Savunma ve İtiraz Olarak İleri Sürmek

Mirasçıların hükmen reddi ileri sürmek için mutlaka ayrı bir dava açmaları zorunlu değildir. Mirasçılar, kendilerine karşı açılan bir davada veya başlatılan bir icra takibinde de bu durumu savunma olarak sunabilmektedirler.

• Davalarda Def’i Hakları: Alacaklılar külli halefiyet ilkesi gereği mirasçılara dava açtığında, mirasçılar ellerinde bir mahkeme kararı olmasa dahi bu davada mirasın hükmen reddedildiğini savunabilirler. Bu durumda mahkeme, esasa girmeden önce hükmen ret iddiasını incelemeli ve delilleri toplamalıdır.
• İcra Takiplerinde Mirasın Hükmen Reddi Süreci (İİK m. 68/4): Mirasçıya yönelik bir icra takibi yapıldığında, mirasçı terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse, icra mercii kendisine bu durumu belgeleyen bir mahkeme ilamı getirmesi için uygun bir süre vermektedir.
  • İtirazın İptali Davası: Alacaklı, mirasçının itirazına karşı “itirazın iptali” davası açarsa mahkemenin türü önem kazanır. Eğer dava genel mahkemelerde açılmışsa, hükmen ret savunması doğrudan o mahkemece değerlendirilmektedir. Ancak dava İcra Mahkemesinde açılmışsa, mirasçıların görevli mahkemeden (Asliye Hukuk) bir tespit ilamı getirip sunması gerekecektir.

C. İcra Takipleri İle İlgili Yargıtay İçtihadı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun güncel görüşüne göre, süreç takibin aşamasına göre farklılık göstermektedir;

• Takip Kesinleşmeden Önce: Mirasın hükmen reddine dair karar icra takibi kesinleşmeden alınmışsa, ödeme emri tebliğinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine borca itiraz başvurusu yapılmalıdır. Bu itiraz sonrası açılacak itirazın iptali davasında hükmen ret bir savunma (def’i) olarak kullanılabilecektir.
• 7 Günlük Süre Kaçırılırsa: İtiraz süresini geçiren mirasçı, “menfi tespit davası” açarak borçlu olmadığını ispat edebilecektir.
• Takip Kesinleştikten Sonra: Takip kesinleştikten sonra hükmen ret ilamı alınırsa, borçlunun talebi artık “borca itiraz” değil, hukuki nitelikçe “şikayetin kabulü” olarak değerlendirilecektir.

V. Mirasın Hükmen Reddi Davası Nerede Açılır? Görevli ve Yetkili Mahkeme

Mirasın hükmen reddi davaları malvarlığı hukukuna ilişkin olduğu için dava değerine bakılmaksızın Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir.

Özel bir yetki kuralı bulunmadığı için genel yetki kuralları geçerlidir. Mirasın hükmen reddi davasında yetkili mahkeme, davalılardan (alacaklılardan) herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.

VI. Hangi Durumlarda Mirasın Hükmen Reddi Hakkı Kaybedilir?

Mirasçıların mirası açık veya zımni olarak kabul etmesi durumunda mirasın hükmen reddi haklarını kaybederler. Mirasın hükmen reddi davasında mirasçıların mirası kabul edip etmediği de değerlendirilmektedir. Mirasçıların, mirasın kendilerine geçmesinden sonra sergiledikleri bazı tutumlar “mirasın zımnen kabulü” sayılmaktadır. Ve ret hakkını düşürmektedir.

A. Mirasın Kabulü Sayılan Haller (Ret Hakkını Düşürenler)

• Terekeye ait malları kendine mal etmek, gizlemek veya satmak.
• Tenkis davası açmak veya mirastaki payını başkasına devretmek.
• Muris adına devam eden bir davada sulh olmak.
• Gayrimenkulleri uzun süreli kiraya vermek veya kiraları tahsil edip harcamak.
• Murise ait aracın kullanılması.

B. Olağan Yönetim Sayılan Haller (Ret Hakkını Düşürmeyenler)

• Zamanaşımını durdurmak için dava açmak veya takip başlatmak.
• Mirasın korunması için acil tadilatlar yapmak, vergi borçlarını faiz binmemesi için ödemek.
• Değeri düşecek kıymetli evrakları nakde çevirmek.

C. Cüzi Menfaatler ve Şahsi Haklar

Emekli ikramiyesi, ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı ile tazminat hakları (destekten yoksun kalma, manevi tazminat vb.) doğrudan hak sahibinin sıfatından doğar ve terekeye dahil değildir. Bu ödemelerin tahsil edilmesi mirasın reddine engel teşkil etmez. her zaman hükmen reddi etkisiz hale getirebilirler.

Cüzi Miktarlar: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, devasa borçlar karşısında mirastan elde edilen çok küçük kazanımların her zaman mirasın kabulü anlamına gelmeyeceğini, her olayın kendi şartlarında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

VII. Mirasın Hükmen Reddi Dava Masrafları

Davayı açarken başvurma harcı, peşin harç, vekalet harcı ve vekalet pulunun ödenmesi gerekir. Bu giderler sabittir. Fakat gider avansı dava taraf sayısına göre değişmektedir. Taraf sayılısı 2 ise 3.180-TL, 3 ise 4.505,00, 4 ise 5.830-TL gider avansı ödenmesi gerekmektedir.

Masraf Kalemi	2026 Güncel Tutar (TL)
Başvurma Harcı	732020
Dava Peşin Harcı	732,00
Gider Avansı (2 taraf varsa)	3.180,00
Vekaletname Harç ve Pulu	268,00
GENEL TOPLAM	4.912,00

VIII. Mirasın Hükmen Reddi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Avukat Ece Deniz Vardar Yurtalan

İletişim

+905315597598

info@ecedenizvardar.av.tr